HBO

Het model van Kennisnet bevat 11 vaardigheden, ten behoeve van de leesbaarheid van het onderzoek zijn de vaardigheden opgedeeld in 3 clusters. Het eerste cluster heeft betrekking op meer procesmatige vaardigheden, een tweede cluster bevat vaardigheden die zich meer expliciet richten op het ontwikkelen van innovaties en een derde cluster betreft vaardigheden op het gebied van ICT.

Procesmatige vaardigheden

Het blijkt dat deze vaardigheden voor een groot deel samenvallen met de huidige beroepscompetenties in het hbo-onderwijs van de onderzochte opleidingen. De meerderheid van de respondenten noemen het vormgeven van de vaardigheid samenwerken, 19 respondenten gaven aan dat ze in zijn algemeenheid vormgeven aan het samenwerken en 13 weten het concreet aan te wijzen in hun onderwijs. Ze noemen het samenwerken aan opdrachten en het delen van leerprocessen als voorbeelden. In mindere mate wordt benoemd dat er aandacht is voor het aanleren van deze vaardigheid, een enkeling signaleert dat er soms te gemakkelijk van uit wordt gegaan dat studenten in staat zijn om goed samen te werken. De resultaten van de vaardigheid communiceren zijn hiermee vergelijkbaar, er is aandacht voor en aanwijsbaar in het onderwijs van de respondent.

Anders is het bij de vaardigheid sociale en culturele vaardigheden, respondenten geven aan dat er in zijn algemeenheid aandacht aan wordt besteed in het curriculum, maar het is weinig concreet terug te vinden in werkvormen of instructie in de eigen lessen. Respondenten (7) verwijzen naar aparte colleges waarbij dit onderwerp aan de orde komt.

Respondenten (8) geven aan dat met name de vakken Onderzoek en Studieloopbaanbegeleiding studenten aanzetten tot zelfregulering. Het is duidelijk een vaardigheid die bewust ontwikkeld dient te worden, studenten hebben hun studietijd nodig om zich dit eigen te maken, geven vijf respondenten aan. Hoewel drie respondenten aangeven dat het een expliciet onderdeel van het curriculum is, geven tien respondenten toch aan hier niets mee te doen in hun onderwijs.

Bij de membercheck (N=16, Viaa) is genoemd dat deze vaardigheden overlap hebben met de beroepscompetenties van de opleiding Social Work & Theologie (SW&T). Daarmee ligt het voor de hand dat deze vaardigheden een hekenbare plek hebben in het curriculum. Tegelijk gaven de teamleden aan dat de vaardigheden deels opnieuw gedefinieerd zouden moeten worden in het licht van de huidige ontwikkelingen van het werkveld, bijvoorbeeld met betrekking tot het leren samenwerken met vrijwilligers en de opkomst van zelfsturende teams in de sector. Het begrip mediawijsheid is verder besproken, de relevantie van deze vaardigheid is actueel geworden door de veelheid aan digitale bronnen en media en de logaritmen die het aanbod subjectiveren.

Op innovatie gerichte vaardigheden

Een groot aantal (27) respondenten wijst in hun onderwijs concrete instrumenten aan die de studenten aanzetten tot kritisch denken: redeneervaardigheden, analyseren, reflecteren en het geven van feedback zijn genoemd. Respondenten zien het in zijn algemeenheid terug in het curriculum, en weten het behandeld in aparte vakken. Opmerkelijk is dat slechts 2 respondenten aangeven in eigen beroepsuitoefening vorm te geven aan deze vaardigheid. Bij creatief denken zien respondenten zichzelf wel meer bezig met deze vaardigheid (8) en benoemen zij het als algemeen aanwezig (19) in het curriculum. Negen respondenten geven aan dit hier weinig mee te doen of meer te willen ontwikkelen. In tegenstelling tot kritisch denken hebben respondenten hier minder concrete handvatten voor in hun onderwijs (12).


Verschillende respondenten geven aan studenten te stimuleren in de vaardigheid probleemoplossend denken en hen ermee te laten oefenen in opdrachten. Met name in de persoonlijke begeleiding worden studenten gestimuleerd zelf oplossingen te bedenken voor hun vraagstukken (5) en aangemoedigd om vanuit meerdere perspectieven te kijken. Het belang van de theorie over probleemoplossend denken wordt genoemd, evenals het goed kunnen analyseren, in stappen kunnen denken en goede vragen stellen. Dit komt in een aantal vakken expliciet aan de orde: casusonderwijs, beroepsethiek, onderzoek, supervisie, projecten managen en tijdens de stages. In opdrachten en oefeningen komt dit concreet aan de orde (8), vijf respondenten geven aan hier niets mee te doen.

Digitale geletterdheid

Een redelijk aantal respondenten (13) geeft aan dat de basisvaardigheden van ICT wel bij hen aanwezig is, hoewel zij zichzelf op achterstand voelen van de studenten. ICT wordt ingezet als werkvorm in de les (6), en wordt expliciet aangeleerd bij Onderzoek. Het zoeken naar informatie in digitale bronnen en het gebruiken van ICT om onderzoeksresultaten te verwerken is onderdeel van de lessen. Eveneens 13 respondenten geven aan weinig tot niets te doen met ICT-basisvaardigheden. In zijn algemeenheid wordt aandacht geschonken aan het uitleggen en aanleren van het zoeken naar informatie (8).

Bij de verschillende ICT-vaardigheden is te zien dat een relatief groot deel van de respondenten er geen aandacht aan besteedt. In de membercheck (N=16, Viaa) is dat uitgevraagd. Dat heeft deels te maken met het eigene van het de opleidingen SW&T, persoonlijke relaties staan centraal en de inmenging van ICT wordt met enige scepsis benaderd. Deels heeft dit ook te maken met onbekendheid met de terminologie. Met name het begrip computational thinking is onbekend, waardoor respondenten hier negatief op geantwoord hebben (24).

Reacties kunnen niet achtergelaten worden op dit moment.